Starten met eervol spreken (en erken dat we allemaal kunnen roddelen)
Roddelen. Ik geloof niemand die zegt dat het ze niets kan schelen. Niemand wil dat er over hem of haar geroddeld wordt en toch gebeurt het. In sommige situaties, gezelschappen of georganiseerdheden lijkt het stilzwijgend geaccepteerd te worden. Vaak wordt het – zelfs tot mijn grote ergernis wetenschappelijk onderbouwd – bestempeld als bindmiddel. Een bindmiddel is het zeker. Vooral tussen leden van een groep die een ander, een derde, buiten spel zetten. Iemand die zegt dat dat hem of haar niet kan schelen geloof ik wel vanuit het pantser, niet vanuit puur menszijn.
Het toestaan van roddelen en het niet stimuleren van eervol spreken remt iedere raakbaarheid, creativiteit, feedback (zowel stimulerende, corrigerende als begrenzende), het ondergraaft relaties etc. Roddelen is gemakkelijk, eervol spreken vraagt iets van ons. Het is van invloed op de veiligheid.
“Ach het is de cultuur, dat krijg je er nooit uit.” “Je kan toch wel eens iets met een ander bespreken?”
Natuurlijk, zolang dat er maar toe leidt dat je met de persoon in kwestie uiteindelijk het gesprek aangaat. Ik zou willen dat er vaker met elkaar gesproken wordt over de moeilijkheid die iemand heeft met een ander. Niets liever zie ik dat bijvoorbeeld collega’s dan bij elkaar zitten en dit in eerlijkheid met elkaar bespreken, waarbij de een de onmacht of irritatie bij zichzelf houdt en wil leren om met het gedrag van de ander om te leren gaan of het moedige gesprek aan te gaan.
Ik zal hier eerst mijn eigen visie op het onderwerp geven en daarna een aantal voorbeelden noemen van praktische vertaling bij opdrachtgevers. Maak er werk van, hartwerken.
Mijn verhaal en vertrekpunten
Roddelen was iets waar ik me enorm aan stoorde, en ik ben niet de enige. In 1999 deed ik, omwille van het mogelijk maken van een verandering hierin, een gelofte, een verklaring: “Ik spreek eervol over anderen, dus ik ben een roddelvrije zone.” Het was allerminst een garantie, maar wel een vertrekpunt om vanaf toen steeds invulling aan te geven. Hieruit vloeide een aantal acties voort als ik om mij heen iemand diskwalificerend hoorde spreken, zoals het dringende verzoek om te stoppen of te zeggen wat de onderliggende irritatie is.
Maar laat ik niet de braafste zijn. De bron van roddelen is een onmacht om met een irritatie om te gaan. En ik ken mijn eigen mechanisme dat ik irritatie onderdruk uit angst om de ander niet boos of anderszins geïrriteerd te zien worden en kwijt te raken. De irritatie wordt beschuldiging, een klacht en kan roddel worden. Erkennen dat ik die keuze zelf ook in me heb is de eerste stap.
Stoppen met roddelen is hetzelfde als stoppen met roken. Tegen jezelf zeggen dat je moet of wilt stoppen werkt volgens mij niet in ons brein. Je kunt alleen maar iets stoppen als je er al aan begonnen bent. De eerste stap is te erkennen dat je die impuls hebt en hoe “lekker” het ook is.
Dat is een vicieuze cirkel. Realistisch is het om een context te hebben. Ik maak hiertoe eerst zelf de belofte tot eervol spreken. Dat is de context van hoe je met elkaar wilt omgaan. Daarbij geef je het gewenste en het ongewenste gedrag aan. Daarmee geef je het context.
Concreet in mijn werk waarin ik individuen en groepen begeleid in hun ontwikkeling verklaar ik steevast: “Ik spreek alleen maar over jou buiten deze context als het jou eert.” Als iedereen dit individueel accepteert dan is er een afspraak in de groep over mijn gedrag. Daarna nodig ik de deelnemers uit hetzelfde te doen naar iedereen in de ruimte. Bij een collectief “Ja” is er een groepsafspraak. Geen garantie, maar wel een basis om elkaar aan te spreken. De sfeer verandert dan vrijwel altijd naar een meer vertrouwelijke ruimte. De basis is eervol spreken.
Ik kwam onlangs weer in een paar werksituaties waarin niet eervol over mij gesproken werd. Geroddel op de gang. Tegelijk hoorde ik in mijn privéomgeving – verpakt in mannenhumor – dat er over vrouwen en homoseksuelen zeer oneervol werd gesproken. Ik bedacht me om die verklaring van toen weer eens op te frissen. Het geeft mij nog steeds een stevig vertrekpunt om de gesprekken die er de hele dag rondgaan, optimaal zuiver te houden. Daarvoor is het wel nodig om de moedige gesprekken aan te gaan. Ik ben die moedige gesprekken aangegaan en heb de relaties weer hersteld met de betreffende(n). Een hele klus en de moeite waard.
Eervol Spreken
Eervol is overigens niet allemaal positief en lieflijk als tegenpool van negatief. Eervol is vanuit liefde iemand aanmoedigen en waardering geven. En ook een correctie vragen te doen of zelfs een grens aan te geven. Dit is confronterend en vaak ongemakkelijk. Oneervol is roddelen, ten koste van spreken over iemand anders, veroordeling met uitsluiting als gevolg. Dat is makkelijk.
Daarom is mijn vertrekpunt:
“Ik spreek alleen over jou als het jou of onze relatie eert.
Ik spreek met een ander over jou als ik erachter wil komen wat ik jou wil zeggen. Dat is als ik het even niet weet of angst heb dat ik mijn pijn op jou richt. Je hebt recht op mijn waarheid in de vorm van mijn frustratie, woede, wanhoop, onmacht, angst, waardering en liefde. Niet verpakt in een oneervolle opmerking over of tegen jou in de vorm van een stigmatisering, roddel, klacht of verzwegen vanzelfsprekendheid.
Als jij met anderen over mij niet eervol spreekt en ik hoor ervan of ik vermoed het, dan beloof ik dat ik naar je toe kom. Ik zal je vragen welk gesprek je over mij voert. Ik vraag je dan dat gesprek met mij aan te gaan. Als je daarover niet wilt spreken zal ik je verzoeken te stoppen en ik rust als je belooft dat hier en elders te stoppen.
Als jij over iemand anders spreekt in mijn bijzijn en dat eert hem, haar of hen niet, dan zal ik spreken. Ik zal je zeggen welke pijn dit mij doet en je verzoeken of je met de betreffende persoon in gesprek wilt gaan, of dat je met mij mee gaat naar die persoon. Of ik vraag je te stoppen of ik beloof te vertrekken, met pijn in mijn hart.
Ik ken de pijn van het niet eervol besproken worden. Ik ken de pijn van het niet eervol bejegend worden. Ik ken ook de kick en tegelijk het vieze gevoel van het roddelen over anderen. Ik ken ook het effect van eervol worden toegesproken of besproken. Dat is mijn toetssteen om het in te schatten voor mijzelf en voor de ander.”
Als ik dit vergeet, herinner me hier dan aan, mijn excuses.
Als ik er naast zit, zeg het me, dank je!
