Ons werk wordt gedaan in organisaties: in teams, tussen leidinggevenden en medewerkers, en in directies en met onze klanten, studenten, patienten etc. Daar wordt het werk gedaan en daar worden de gesprekken wel of niet gevoerd. Wat ik hier schrijf geldt ongeacht je rol en plek. In welke context ook, het is en blijft mensenwerk. 

Dit artikel is een appèl. Een uitnodiging om stil te staan, een toe te geven dat je gesprekken over kans, mogelijkheden, potentieel, zorgen, angsten, irritaties uit de weg gaat. Onderwerpen op lagen waar je liever bij wegblijft of waar je geen handvat hebt om makkelijk naar toe te gaan. zoadat de menselijkheid – die onder druk staat – optimaal kan worden blijven gezien, benut en ontwikkeld.

Stilstaan is hart nodig

In een tijd waarin veel aandacht is voor wat we doen, waar veel informatie wordt rondgepompt en de snelheid toeneemt, is het vaak lastig om stil te staan. Echt contact met elkaar, met de natuur, met onszelf, wordt steeds minder mogelijk als we niet oppassen en niet opletten. De schadelijke verschijnselen kennen we in de vorm van vervreemding, ontzieling, verspilling en uitholling.

Verdieping wordt te snel gezien als vertragend, stilstand als achteruitgang, terwijl regelmatig aandachtig stilstaan juist verdiepend werkt en op lange termijn de waarde bewijst. Lastig om stil te staan, oh zeker, maar wel  (hart)nodig.

 

Hard, smart en hart

De derde optie naast HARD- en SMART-werken

Er is veel aandacht voor inhoud en werkprocedure, voor effectiviteit en efficiëntie. Die twee invalshoeken noem ik HARD-werken en SMART-werken. HARD-werken gaat over het te bereiken effect, het gewenste resultaat en de productiviteit. SMART-werken gaat over efficiënter en slimmer werken, over controle en meetbaarheid. In mijn rondvraag de afgelopen jaren hoor ik vaak dat ruim 80% van de aandacht naar de combinatie van hard- en smartwerken gaat. De context van hartwerken gaat over die resterende 20%.

Een derde invalshoek is HART-werken. Deze gaat over essentie en eigenheid: de onderwerpen die onderliggend zijn, vaak onbesproken blijven, maar toch sterk van invloed zijn op ons werk en onze manier van werken. Denk hierbij aan de betekenis van het werk, de impact, de onderliggende visie, waarden en principes, de onderlinge sfeer en cultuur, de eigenheid, de beleving, het welzijn, de ontwikkeling en de voldoening van het individu. Kortom, de onderliggende bron van waaruit het werk en de manier van werken voortkomt.

Het woord hart gaat niet over iets zachts. Het staat voor de kern, het potentieel, het binnenste, van waaruit de vanzelfsprekende kracht komt. 

 

Er is geen voorkeur voor HARD-, SMART- of HART-werken. Het gaat erom bewust te kiezen wat belangrijk en nodig is, en dat voortdurend te toetsen. Hard werken en smart werken blijven bruikbaar, ik nodig je uit om er een dimensie aan toe te voegen.

Radicale vraag

• Hoeveel % van mijn aandacht geef ik aan hard, smart en hart werken?
• Welke verschuiving zou ik bij mezelf, mijn team of organisatie willen?

Mijn vertrekpunten

Dit zijn de vertrekpunten van waaruit ik werk, met individuen, teams, leidinggevenden en directies:

1. Alles is een uitnodiging
2. Autonome ontwikkeling
3. Alles en iedereen heeft een ongelijke en gelijkwaardige plek
4. Werk als gelegenheid tot ontwikkelen en leren
5. Lennis van comfort, discomfort en gevaar is cruciaal
6. Leren en ontwikkelen doe je in discomfort
7. Samenwerking is een aparte entiteit tussen twee partijen

Een toelichting op elk principe en vertrekpunt lees je op hartwerken.nl/benadering/principes.

De uitnodiging

De meest fundamentele dynamiek

We worden de hele dag uitgenodigd en gevraagd om JA, NEE of LATER/ANDERS te antwoorden. Dit gebeurt door anderen, door nieuwe omstandigheden, door technieken, inzichten en nieuwe ontwikkelingen. Ook nodigen wij op onze beurt de buitenwereld uit om met ons mee te gaan, bewust of onbewust. Eigenlijk is het woord invitatie een beter woord, zoals ook in veel talen gebruikt wordt: in-vita, in het leven.

Een JA leidt tot een afspraak, een NEE tot een acceptatie of een nieuw verzoek. Een LATER/ANDERS leidt tot afstemming over een tegenvoorstel. Na verloop van tijd ga je zien dat er continu uitnodigingen op je afkomen en kun je je afvragen welk antwoord je geeft. Eigenlijk vraag je je steeds af in welke mate het klopt voor jezelf, het klikt met de ander(en) en het past in de omgeving waarin je actief bent.

Radicale vraag

• Hoor ik een uitnodiging?
• Wat is mijn uitnodigende kracht?

Wat echt aandacht verdient

Het moedige gesprek waard

Er zijn onderwerpen die vaak onbesproken blijven, terwijl ze ieder moment meespelen. De niet-gevoerde gesprekken zijn er wel! Deze onderwerpen verdienen wat mij betreft echt aandacht.

Cultuur: de grond waarop we lopen

Cultuur is de verzameling van gevoerde en niet gevoerde gesprekken. Je kunt het zien als voedingsbodem, met voedende, schrale of giftige bodemlagen. Zo kun je kijken naar welke gesprekken je wilt versterken, veranderen, stoppen of starten. Of anders gezegd: voeden, snoeien, kappen en zaaien. Ongeacht de plek of rol draagt ieder de verantwoordelijkheid voor de cultuur, binnen de eigen reikwijdte. Wie willen wij NU zijn?

Koers: waartoe en van waaruit

Jouw en jullie koers geeft betekenis aan wat je doet en hoe je het doet. Op deze laag worden vaak de termen missie, v

isie, waarden en doelen gebruikt. Het is mijn ervaring dat deze woorden allergie oproepen. Om de precisie terug te brengen, kies ik voor nieuw

e, praktische woorden: wat je bijdraagt en waaraan je wilt bijdragen, je beeld van het nu en de toekomst, wat je belangrijk en waardevol vindt, en de bedoeling en doelen die je nastreeft.

Beleving en voldoening

Vragen naar iemands beleving vraagt om tijd en duidelijkheid. We gaan er gemakkelijk aan voorbij in de haast van alledag, terwijl we zelf vaak in rust weten en ervaren hoe het met ons is. Nauwkeurig dit gesprek aangaan is een hartzaak. Een manier om hier inzicht in te krijgen is de voldoeningsindex: de mate van zingeving, plezier en energie. De beleving is onze peilstok of we in beweging komen, twijfelen of stoppen.

Veiligheid: drie zones in plaats van twee

Het gesprek over veilig en onveilig is zo fundamenteel voor iedereen, want het bepaalt of iemand in beweging durft te komen. Vreemd genoeg is er veel spraakverwarring over, met als gevolg dat het gesprek zeer onzorgvuldig of niet meer gevoerd wordt. Het is menselijk om te spreken in het onderscheid tussen veilig en onveilig. Toch kan ik constateren dat er in de natuur drie zones zijn.

In comfort ervaar je bekendheid en gemak. In discomfort ervaar je een mate van onbekendheid, ongemak en niet-weten: daar wordt geleerd, geprobeerd, gecorrigeerd, aangemoedigd en begrensd. Comfort en discomfort ervaar je in wezen nog als veilig: je bent nog IN verbinding en IN gesprek. Gevaar ervaar je als onveilig: dan ben je UIT verbinding en UIT een echt gesprek. Het gaat er hier niet om of iets veilig of onveilig is, maar om wat iemand aangeeft te ervaren. Ik denk dat een van de hoofdtaken van een directie en van een leidinggevende is om gespreksleider te zijn, en het gesprek over thuisvoelen en veiligheid is daarin een van de meest belangrijke.

 

Vertrouwen: een kwestie van tijdig bespreken

Vertrouwen kan schuren, beschadigd raken of breken: jeuk, deuk, breuk. Wat niet uitgesproken wordt, groeit door. Dat geldt voor wat jeukt, en ook voor wat leuk is. Maak het specifiek en bespreek het tijdig, dan blijven er wegen tot herstel open. Ga je in gesprek of niet?

Moed

Hart, cœur, courage, moed

De vragen waar het om gaat, gaan naar de kern, het hart, de cœur, de courage, de moed.

Moedige gesprekken is waar de invalshoek van hartwerken toe uitnodigt. Gesprekken waarbij je vanuit je eigen waarachtigheid het gesprek met de ander en de omgeving aangaat. Uitnodigende gesprekken voor een nieuw idee of visie, waarderende ter stimulering, corrigerende gesprekken ter verbetering en begrenzende gesprekken ter beperking van schade.

Het moedige gesprek is het gesprek dat je nog niet, of nog niet effectief, hebt gevoerd. Je voelt daarbij het discomfort en wellicht het alleen staan. Eerst voer je het gesprek met jezelf, om een stevige grond te vinden in je koers en duidelijkheid over je beleving, en pas dan het gesprek met de ander. Wat raakt jou en brengt jou in beweging; wat wil jij raken en in beweging brengen?

Dit is in feite waar het in mijn werk over gaat, en waarom ik het HartWerken noem. Een omgeving creëren, zo groot mogelijk, om moedige gesprekken te zien als een ingrediënt voor een gezonde manier van werken.

Mijn appèl

Ongeacht je rol en plek

Iedere organisatie heeft een cultuur, en ieder draagt de verantwoordelijkheid voor die cultuur, binnen de eigen reikwijdte. Ongeacht de plek of rol heeft iedereen inbreng in het collectief. Wat vraagt dit?

• Van een individu: de moed om eerst het gesprek met jezelf te voeren, en je dan uit te spreken.
• Van een leidinggevende: deze gesprekken initiëren, voeren en tussen mensen mogelijk maken. Leidinggeven is vooral gesprekken (bege)leiden.
• Van een directie: gespreksleider zijn en de omgeving creëren waarin moedige gesprekken gewoon zijn. De menselijke en intermenselijke factoren, en de cultuur, nadrukkelijk op de agenda zetten.

 

Welk moedig gesprek heb ik nog niet gevoerd?

• Met wie is dit gesprek?
• Wat houdt me tegen?
• Wat is er belangrijk aan dat ik het voer?

Heb je de moed om de moeite te doen om het makkelijker te krijgen?

Hartwerken, het moedige gesprek waard, omdat hierdoor onbesproken vanzelfsprekendheden besproken worden.

Je bent van harte uitgenodigd!

Wil je meer weten over hoe je dit bewerkstelligt? Ik kom graag eens langs om dit verhaal te vertellen en vooral te horen waartoe je dit onder de aandacht wilt brengen.

 

Walter Berghoef   ·   www.hartwerken.nl   ·   www.voldoeningsindex.nl

© 2026 Walter Berghoef