Sinds 1999 gebruik ik het woord hartwerken om duidelijk te maken waar mijn werk over gaat. Voor die tijd bestond het woord nog niet, dus heb ik het mijn eigen invulling kunnen geven. Hartwerken is een frisse kijk op hoe wij werken en samenwerken. Het biedt een nieuwe en duidelijke richting aan ons denken en handelen. Het gaat over het bewuster worden van wie je bent, betekent en hoe je optimale voldoening nastreeft. Dit geldt voor zowel het individu, als voor de onderlinge samenwerking en als voor de duurzame koers van de organisatie in de maatschappij. Het is mijn vertrekpunt om ontwikkelingsvragen van individuen, teams en organisaties aan te pakken.
In een tijd waarin veel aandacht is voor wat we doen, waar veel informatie wordt rondgepompt en de snelheid toeneemt, is het vaak lastig om stil te staan. Echt contact met elkaar, met de natuur, met onszelf, wordt steeds minder mogelijk als we niet oppassen en niet opletten. De schadelijke verschijnselen kennen we in de vorm van vervreemding, ontzieling, verspilling en uitholling. Lastig om stil te staan, oh zeker, maar wel zeer – hart – nodig.
Ik geef hier toelichting een op de hartwerken aanpak, verschuif de aandacht naar een andere invalshoek en geef instrumenten om er praktisch werk van te kunnen maken. Via de diverse links naar artikelen en in oefeningen kun je verder lezen wat hartwerken volgens mijn visie inhoudt en betekent. Hiermee is dit tegelijk mijn uitnodiging om vanuit dit gezichtspunt naar de alledaagse praktijk van leven, leren en werken te kijken.
Allereerst wil ik hartwerken een plek geven naast andere invalshoeken die we al ruimschoots kennen. We kennen allemaal de term hard werken. Dat gaat over het over effectiviteit en resultaten halen. Dit gaat over meer meer meer. Dit is vooral veel doen. We kennen hiernaast ook de context van s.m.a.r.t werken, slim werken, waarbij de efficiëntie centraal staat. Deze twee contexten zijn prominent geworden in de dagelijkse benadering van ons werken, waarbij de economische principes vaak de overhand hebben. Daar wil ik een verschuiving in mogelijk maken.
Er is een derde, vaak minder of met moeite besproken invalshoek is hartwerken. Het gaat om van WAARUIT en WAARTOE we werken en vanuit WIE we daar in zijn. Hierin staan de onderliggende principes, visie, waarden, beleving en talenten van het individu, van het onderling, het collectief centraal, in relatie met de buitenwereld, de markt of samenleving. Deze onderwerpen zijn de bron, de basis, het fundament voor het effectiever en efficiënter werken.
In mijn rondvraag de afgelopen jaren hoor ik vaak dat ruim 80% van de aandacht naar de combinatie van hard- en smartwerken gaat. De context van hartwerken gaat over die resterende 20%.
Het woord hart in hartwerken refereert overigens niet aan het lichamelijke hart of het emotionele hart (sommigen gebruiken hartwerken als tegenhanger van hard werken, waarbij zelfs de overlap met ‘hard’ en ‘soft’ gemaakt wordt. Van die betekenis blijf ik ver weg!). Het woord hart staat voor mij voor de kern, het potentieel, het binnenste, van waaruit de vanzelfsprekende kracht komt. Hard werken en smart werken blijven bruikbaar, we voegen er een dimensie aan toe!
De context van hartwerken draagt eraan bij dat je individueel, onderling en collectief bewuster leeft, leert en werkt. Bewuster van dat we op deze planeet hier samen zijn en dat dat het vertrekpunt is. Samenleven gebruikmakend van allerhande principes en niet andersom. Vaak lijkt het alsof we leven in een economie waarin we naarstig op zoek zijn naar de samenleving of onszelf. Die zienswijze is dus niet in orde. De invalshoek van hartwerken belicht alledaagse vraagstukken vanuit een menselijke en natuurlijke realiteit en onderlinge verbinding. Hartwerken is aandacht voor het leven, werken en leren vanuit de essentie. Het is aandacht hebben voor de beweging van binnen naar buiten en dan weer naar binnen.
Een belangrijk aspect van de aanpak is de afstemming. Ieder individu stemt van nature voortdurend af tussen de eigen binnenwereld en de buitenwereld. De buitenwereld komt op ons af en wij stemmen die buitenwereld af met onze binnenwereld. Ook stappen wij zelf die buitenwereld in om onze binnenwereld gestalte te geven. Die afstemming is een zoektocht naar wat voedt, bijdraagt, aanscherpt, remt en naar wat gewenst is om aan anderen en de wereld bij te dragen. Eigenlijk vraag je je steeds af in welke mate het klopt voor jezelf, het klikt met de ander(en) en het past in de omgeving waarin je actief bent? Deze afstemming gebeurt op basis van de individuele eigenheid.
Hiermee komen we op de rol van het gesprek, de conversatie. Dit gaat zowel over de innerlijke gesprekken zoals hierboven vermeld, als de onderlinge gesprekken in en vanuit de omgeving. Dit laatste noemen we cultuur, de grond waarop we lopen. Hoe voedend is die grond? Waar zit het gif en het onkruid? Wat voedt? Dat is wat je bespreekt om te overleggen en te onderzoeken tot welke acties je komt. Dat is wat je uitspreekt, afspreekt en hoe je elkaar aanspreekt. Hoe kun je hierin zo duidelijk en waarachtig mogelijk zijn?
Een van de meest fundamentele gesprekken is het gesprek van de uitnodiging. We worden namelijk de hele dag uitgenodigd en gevraagd om JA, NEE of LATER/ANDERS te antwoorden. Dit gebeurt door anderen, door nieuwe omstandigheden, door technieken, inzichten en nieuwe ontwikkelingen. Ook nodigen wij op onze beurt de buitenwereld uit om met ons mee te gaan. Eigenlijk is het woord invitatie een beter woord, zoals ook in veel talen gebruikt wordt: In Vita, in het leven.
Dit zijn drie ogenschijnlijk simpele vragen die je bewust en onbewust stelt, of zou moeten stellen. Daarbij hoort natuurlijk dat je individueel, onderling en collectief onderzoek doet en blijft doen naar waar je deze vragen aan toetst. Dit zijn vragen die gaan naar de kern, het hart, de coeur, de courage, de moed.
Moedige gesprekken is waar de invalshoek van hartwerken toe uitnodigt. Gesprekken waarbij je vanuit je eigen waarachtigheid het gesprek met de ander en de omgeving aangaat. Uitnodigende gesprekken voor een nieuw idee of visie, waarderende ter stimulering, corrigerende gesprekken ter verbetering en begrenzende gesprekken ter beperking van schade. Zelf moedige gesprekken voeren, mogelijk maken als leidinggevende en als basis zien van werk en samenwerking als directie of eindverantwoordelijke. Maar vooral, het moedige gesprek met jezelf. Wat raakt jou en brengt jou in beweging; wat wil jij raken en in beweging brengen?
Mensen werken vanuit een eigen koers en eigenheid. Dat is de bron voor de afstemming van binnen naar buiten. Daar heeft ieder trouw aan te zijn en verantwoordelijkheid voor te nemen. Dit klinkt wat dwingend, dat klopt. Het is de natuur.
Eigenheid is het unieke complexe samenspel – van talent, visie, missie, waarden, doelen, aard en aanleg, beleving en meer – dat er autonoom op uit is om te ontwikkelen, te verbinden en te manifesteren als inhoud en in een vorm.
De eigenheid is de basis van onze koers. Je eigen koers onderzoeken, aanscherpen en uiting geven is eigenlijk het antwoord geven op waartoe je iets wel of niet doet. Iedereen heeft een eigen koers en die kun je meer expliciet maken. Dit gebeurt door te onderzoeken wat je: bij wilt dragen en waaraan je bij wilt dragen; wat je beeld is van het heden en de toekomst of je dromen en denkbeelden; wat je waarden en normen zijn; en wat je doelen zijn. Dit kwalitatieve onderzoek is bron van waaruit je concreet met criteria komt waaraan je afmeet of jij op koers bent of niet.
Daarnaast is de beleving een belangrijk aspect van wie wij en wat wij doen. Op individueel niveau kijken we hier naar het samenspel tussen wat er in ons hoofd, onze gevoelens en ons lichaam afspeelt. Vragen naar iemands beleving vraagt om tijd en duidelijkheid. We gaan er gemakkelijk aan voorbij in de haast van alledag, terwijl we zelf vaak in rust weten en ervaren hoe het met ons is. Nauwkeurig dit gesprek aangaan is een hartzaak. Een manier om hier inzicht in te krijgen is het gebruik maken van de hartwerkenindex. Hier wordt gevraagd naar de mate van zingeving, plezier en fitheid, als basis voor inzicht in de huidige beleving. De beleving is onze peilstok of we in beweging komen, twijfelen of stoppen.
Vertragen, stilstaan en verdiepen bij wat jou raakt en wat jij wilt raken. Individueel, onderling en collectief. Dat is geen gemakkelijke oproep in een wereld waarin we te maken hebben met twee andere neigingen. De eerste is dat we dat wat er gebeurt direct bestempelen als probleem en dat direct willen oplossen. De tweede neiging is dat we dat wat er gebeurt zien als een uitdaging om het in de toekomst anders te willen laten zijn en daar naartoe werken. De een is gedreven door het verleden, de andere vanuit de toekomst. De derde optie is onderzoeken wat er echt nu gebeurt. Binnen en buiten, buiten en binnen. Afstemmen hoe iets jou of jullie raakt en vooral waarin je geraakt wordt. Dat vraagt om stilstand en reflectie.
Dit vertragen, het stellen van essentiële vragen, het doen van afstemming en het voeren van moedige gesprekken, heeft alleen kans en nut als het veilig genoeg voelt. Het gesprek over veilig en onveilig is zo fundamenteel voor iedereen want het bepaalt of iemand in beweging durft te komen. Vreemd genoeg is er veel spraakverwarring over, met als gevolg dat het gesprek zeer onzorgvuldig of niet meer gevoerd wordt.
Veiligheid bestaat uit een zone van comfort en een zone van discomfort. In comfort ervaart iemand bekendheid, voelt gemak en weet wat er is en gebeurt. Je bent in contact en in gesprek. Dit is wat iedereen nastreeft want in comfort is er een hoge mate van genot, vrijheid en voldoening. In discomfort ervaart iemand een mate van onbekendheid, ongemak en een niet-weten. Deze mate kan toenemen en verschuiven. In die zone is er confrontatie, er wordt geleerd, geprobeerd, gecorrigeerd, aangemoedigd en begrensd. Ook hier is iemand in contact en in gesprek! Als het discomfort ineens of geleidelijk echter te groot wordt, dan komt er een moment dat je gevaar ervaart. Dan ga je uit contact en gaat de overlevingsmodus aan. Dit uit zich in vechten, vluchten of bevriezen. Er komt discussie, strijd tegen elkaar, gelijk willen hebben, discussiëren, afhaken, negeren, beleefd gedrag, liegen, etcetera. Comfort en discomfort zijn veilig, gevaar is onveilig. Dit is een universeel fenomeen dat iedereen uniek beleeft. Daarover moet je het dus (kunnen) hebben met elkaar.
Hartwerken, het moedige gesprek waard, omdat hierdoor onbesproken vanzelfsprekendheden besproken worden.
Je bent van harte uitgenodigd!
Wil je meer weten over hoe je dit bewerkstelligt? Ik kom graag eens langs om dit verhaal te vertellen en vooral te horen waartoe je dit onder de aandacht wilt brengen.
© 2019 Walter Berghoef
