EEN WOORD DAT IETS TOELAAT
“Stel je kwetsbaar op.” Je hoort het in vergaderingen, in trainingen, in managementboeken. Het klinkt vaak als een oproep maar ik ie het vaak werken als een rem. Want wie wil zich nu zodanig opstellen om vervolgens gekwetst te worden? Volgens van Dale is kwetsbaarheid immers “de mogelijkheid om gekwetst te worden.” Geen wonder dat mensen niet aanhaken of afhaken.
De bedoeling achter die oproep is sta ik helemaal achter: open staan, ontvangen, in contact zijn. Maar het woord doet het tegenovergestelde van wat het beoogt. Het roept een beeld op van gevaar, van beschadiging, van iets wat je liever vermijdt. En dus stel je je niet open, maar juist gesloten. Het is een slordige en soms gevaarlijke term die mensen juist remt om zich open te stellen voor samenwerking, leren en creëren.
Probeer het woord raakbaar eens uit.
Je bent in een gesprek en er wordt iets gezegd wat je raakt. Of je leest iets, ziet iets, of iemand kijkt je op een bepaalde manier aan. Er gebeurt iets in je. Je weet niet altijd precies wat, maar je voelt het. Wat doe je daarmee?
Raakbaar zijn we van nature. We zijn gevoelige wezens, waarbij een ieder op een eigen manier, op ieder moment, bewust en onbewust, geraakt wordt en anderen raakt. Geraakt worden is onvermijdelijk, zowel op een pijnlijke als op een fijne manier. Dit is eigenlijk de natuurlijke staat waarin we allemaal beginnen en graag in vertoeven. Om open te staan, te ontvangen en te ervaren wat er te ervaren is. Om individueel en ook onderling af te stemmen, te innoveren, te kiezen, te corrigeren, te richten, te waarderen, te begrenzen.
We kunnen beslissen om een schild, muur of masker op te zetten. Daarmee voorkomen we om weer geraakt te worden op een pijnlijke manier. Maar dan sluiten we onszelf ook af voor de fijne ervaringen in dat gevoelige gebied.
Tegelijk: er zijn genoeg gelegenheden dat de geraaktheid ook echt een kwetsing is. Dat ga ik niet uit de weg. Er is hier en daar meer dan voldoende veroordeling, geroddel, uitbesteding, geklaag en machtsmisbruik. Die luiken dichtdoen is dan geen zwakte, maar overleving. Daarbovenop: er zijn genoeg gelegenheden geweest in ieders leven om naar aanleiding van een pijnlijke gebeurtenis de luiken dicht te doen. Soms voor altijd, maar vaak ook volkomen onbewust, omdat het ons ook in de overleving bracht. Daarmee is de mogelijkheid om zowel fijn als pijnlijk geraakt te worden afgeschermd.
Door zelfreflectie kun je dit weer ontmantelen. Dat klinkt kortaf, maar beslaat intensieve processen. Het vraagt bereidheid om die geraaktheid op te zoeken en te onderzoeken. Om erachter te komen wat in het hier en nu jou raakt vanuit je volwassen waardensysteem, je visie of je gevoeligheid, en dit te onderscheiden van waar een oude, pijnlijke of fijne ervaring geraakt wordt door wat er om je heen gebeurt. Onopgeloste ervaringen uit het verleden kunnen de geraaktheid in het hier en nu behoorlijk kleuren. Dat je geraakt wordt staat buiten kijf. Hoe en waardoor is de vraag. Dit is iets wat je met een goede vriend of vriendin, een coach of therapeut kunt doen. (Lees ook het artikel over mindsets.)
WAT HET VAN JOU VRAAGT
Raakbaar zijn we van nature, onkwetsbaar opstellen is een beslissing.
Raakbaarheid is de uitnodiging om voor beide impulsen open te staan, de fijne en de pijnlijke. Het gaat om het tonen van je beleving, het uiten van je belangen, het aangeven van je bedoelingen. De beleving is de enige unieke bron om uit te putten. Durf je jouw “pijn” of “fijn” te ervaren en, in plaats van te vechten, vluchten of te bevriezen, de confrontatie en het moedige gesprek aan te gaan?
Nadat je door iets geraakt bent, heftig of licht, pijnlijk of fijn, is het de kunst dat je vanuit puurheid “WOW” of “AUW” ervaart en dit uitspreekt. Hiermee geef je uiting aan je innerlijke beleving, in plaats van dat je zwijgt uit beleefdheid of angst. Dat komt vroeg of laat toch weer vervormd als onbeleefd naar boven.
Geraaktheid geeft beweging, bewogenheid geeft geraaktheid.
We zijn in staat om grote delen van ons leven op te bouwen vanuit overleving. Dat is iets anders dan vanuit verlangen en verbinding. Ik geloof dat dat meer zingeving, energie en plezier geeft, meer voldoening. Vandaar mijn oproep om met geraaktheid zorgvuldig om te gaan.
HartWerken valt en staat bij de durf om jezelf raakbaar op te stellen en daarover het moedige gesprek aan te gaan. Natuurlijk wil je op het ene moment meer openstaan voor impulsen van buitenaf dan op andere momenten. Je kunt erop rekenen dat anderen dat ook hebben, dus stem af wat je allebei nodig hebt.
Stel ook eens de vraag: “Waarin word ik eigenlijk geraakt?” Dit is een toegang naar wat de impact is op wie je bent, waar je voor staat, wat je gelooft en gevoelig voor bent. Dan kom je dichterbij je eigen kern. Want alleen jij werd geraakt in wat voor jou van betekenis is, in je beelden en overtuigingen, in je waarden en principes, in je doelen en voornemens, en in je besef van kunnen en willen bijdragen.
Waartoe ik je uitnodig is om vanuit je eigen bereidheid om geraakt te worden duidelijk te maken wat je wel en niet wilt, wat je wel en niet weet en wel en niet kunt. Daarmee stel je jezelf zeer raakbaar op. Jij neemt het initiatief, jij nodigt uit, jij geeft aan wat belangrijk is.
“Durf je jouw “pijn” of “fijn” te ervaren en, in plaats van te vechten, vluchten of te bevriezen, het moedige gesprek aan te gaan?”
De rol van de leidinggevende
Een extra rol is er voor degene die leiding geeft aan anderen. Aan hem of haar is het de grote taak om een omgeving te creëren en te onderhouden waarin mensen zich raakbaar durven en willen opstellen. Juist die raakbaarheid is de kwaliteit die je nodig hebt om te leren, creatie toe te staan, te corrigeren, te begrenzen, te stimuleren.
Oefening
- Vraag voor jezelf af op welke momenten je geraakt werd op een gewenste en ook een ongewenste manier. Ga bij ieder voorval na waarin je geraakt werd. Schrijf dit eens op voor jezelf.
- Kijk of je met mensen om je heen het kunt hebben over het onderscheid tussen geraaktheid en kwetsbaarheid. Heb het dan niet over de taalkundigheid, maar over de betekenis, de bedoeling, het beeld en de beleving die ieder heeft.
Werk hart!
Meer lezen?
- De Kwestie van Veiligheid — over de omgeving waarbinnen raakbaarheid mogelijk wordt
- Mindsets op het Werk — over de houding die raakbaarheid ondersteunt
